श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry विपर्यय

  1. विपर्ययviparyayaa.Reversed, inverted, perverse; यदा वृश्चिका- दिषु पञ्चसु वर्तते तदाहोरात्राणि विपर्ययाणि भवन्ति Bhāg.5.21.5.

    Reversed, inverted, perverse; यदा वृश्चिका- दिषु पञ्चसु वर्तते तदाहोरात्राणि विपर्ययाणि भवन्ति Bhāg.5.21.5.

    Derived forms and compounds

    • -यः

      1. Contrariety, reverse, inversion; आहितो जयविपर्ययोऽपि मे श्लाध्य एव परमेष्ठिना त्वया R.11.86. स्वशरीरशरीरिणावपि श्रुतसंयोगविपर्ययौ यदा 8.89; नभसः स्फुटतारस्य रात्रेरिव विपर्ययः (न भाजनम्) Ki.11.44; विपर्यये तु Ś.5 'if it be otherwise', if contrary be the case; विपर्यये त्वस्याधिपतेरुल्लङ्घितः क्षात्रधर्मः स्यात् Ve.5.
      2. Change (of purpose, dress etc.); कथमेत्य मतिर्विपर्ययं करिणी पङ्कमिवावसीदति Ki.2.6; so वेषविपर्ययः Pt.1.
      3. Absence or non-existence; समुद्रगारूपविपर्ययेऽपि Ku.7.42; त्यागे श्लाघाविपर्ययः R.1.22.
      4. Loss; राघवाणा- मयुक्तोऽयं कुलस्यास्य विपर्ययैः Rām.1.21.2; निद्रा संज्ञाविपर्ययः Ku.6.44 'loss of consciousness'.
      5. Complete destruction, annihilation; दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम् Mb. 11.1.16; Rām.7.6.5.
      6. Exchange, barter.
      7. Error, trespass, mistake, misapprehension.
      8. A calamity, misfortune, adverse fate; प्रियं त्वत्कृतमिच्छामि मम गर्भविपर्यये Rām.1.47.3.
      9. Hostility, enmity.
      10. Perverseness, opposition.
      11. The destruction of the world (प्रलय); हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये Rām.7. 7.4.
      12. Misapprehension; भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्यादीशा- दपेतस्य विपर्ययोऽस्मृतिः Bhāg.11.2.37; Mv.3.35.

Browse by letter

Headwords under व

Part 13 of 27 विनायक – विपलाशAll parts
  1. व – वण्ड्
  2. वण्ड – वम्र
  3. वय् – वर्तरूक
  4. वर्तस् – वल्लरम्
  5. वल्लरि – वाच
  6. वाचंयम – वापि
  7. वापिका – वासतेय
  8. वासनम् – विकाशक
  9. विकाशनम् – विघूणिका
  10. विघूर्णनम् – विज्जुलम्
  11. विज्ञ – विदाहिन्
  12. विदिक्चङ्ग – विनाम
  13. विनायक – विपलाश
  14. विपश्चित् – विभागत
  15. विभागश – वियोग
  16. वियोगिन् – विलापनम्
  17. विलाय – विशद
  18. विशनम् – विषह्य
  19. विषा – विस्फूर्जथु
  20. विस्फूर्जितम् – वुन्ध्
  21. वुवूर्षु – वेदवती
  22. वेदस् – वैणव
  23. वैणविक – वैवस्वत
  24. वैवस्वती – व्यतिषञ्ज्
  25. व्यतिषञ्जनम् – व्यस्
  26. व्यसनम् – व्यावृति
  27. व्यावृत्त – व्लेक्ष्