श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry स्वप्न

  1. स्वप्नsvapnaresembling a dream.
    1. resembling a dream.
    2. unreal or illusory (like a dream).

    Derived forms and compounds

    • -कर, -कृत् Adjective inducing sleep, soporific, narcotic.

    • -गृहम्, -निकेतनम् a sleeping-room, bed-chamber; दुःखेन लोकः परवानिवागात् समुत्सुकः स्वप्ननिकेतनेभ्यः Bk.11.17.

    • -ज Adjective dreamt.

    • -तन्द्रिता languor produced by drowsiness.

    • -दर्शनम् dreamvision.

    • -दृश् Adjective dreaming.

    • -दोषः involuntary seminal discharge, pollutio nocturna.

    • -धीगम्य Adjective perceptible by the intellect only when it is in a state of sleep-like abstraction; रुक्माभं स्वप्नधीगम्यं विद्यात् तं पुरुषं परम् Ms.12. 122.

    • -प्रपञ्चः the illusion of sleep, the world appearing in a dream.

    • -विचारः interpretation of dreams.

    • -शीलः Adjective disposed to sleep, sleepy, drowsy; न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जन Bg.6.16.

    • -सृष्टिः Feminine the creation of dreams or illusions in sleep.

    • स्वप्नः svapnḥ

      1. स्वप्-भावे नक्
      2. Sleeping, sleep; अकाले बोधितो भ्रात्रा प्रियस्वप्नो वृथा भवान् R.12.81;7.61;12.7; Ku. 2.8.
      3. A dream, dreaming; स्वप्नेन्द्रजालसदृशः खलु जीवलोकः Śānti.2.2; स्वप्नो नु भाया नु मतिभ्रमो नु Ś.6.1; R.1.6.
      4. Sloth, indolence, sleepiness; Ms.9.13;12.33.
      5. The state of ignorance (?); भावाद्वैतं क्रियाद्वैतं तथात्मनः । वर्तयन् स्वानुभूत्येह त्रीन् स्वप्नान् धुनुते मुनिः ॥ Baāg.7.15.62.

    • -अन्तिकम् consciousness in dream.

    • -अवस्था a state of dreaming.

    • -उपम Adjective

    In the Gita18·35

    यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।

    yayā svapnaṁ bhayaṁ śokaṁ viṣādaṁ madameva ca, — That by which one from ignorance doth not abandon sleep, fear, grief, depression, and also pride, that persistence, O Partha, is tamasic. 18·35
    • स्वप्नम्svapnamaccusative singular of the neuter noun svapna (sleep, a dream).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under स

Part 28 of 29 स्रै – स्विदितAll parts
  1. स – संघर्षणम्
  2. संघाट – संदष्ट
  3. संदह् – संपरिग्रह
  4. संपरे – संबाधक
  5. संबाधनम् – संयोग
  6. संयोगिन् – संवृध्
  7. संवेग – संस्फुट
  8. संस्फेट – सञ्जनम्
  9. सञ्जा – सन्न
  10. सन्नक – समर्थ्
  11. समर्थ – समारुह्
  12. समारूढ – समुच्चर
  13. समुच्चि – समूह
  14. समूहनम् – सवर्णनम्
  15. सवासस् – सांघातिक
  16. सांदृष्टिक – साधिका
  17. साधित – सायण
  18. सायनम् – साशंस
  19. साशङ्क – सीधु
  20. सीध्रम् – सूच्य
  21. सूत् – सेवक
  22. सेवती – सौजस्
  23. सौण्डी – स्कन्दोल
  24. स्कन्ध् – स्तौपिकम्
  25. स्तौभिकम् – स्नापक
  26. स्नापनम् – स्फुत्
  27. स्फुर् – स्रेक्
  28. स्रै – स्विदित
  29. स्विन्न – स्वोवशीयम्