श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry क्रतु

  1. क्रतुkratuthe lord of sacrifices; यथाश्वमेधः क्रतुराट् Ms.9.26.
    1. the lord of sacrifices; यथाश्वमेधः क्रतुराट् Ms.9.26.
    2. the राजसूय sacrifice;

    Derived forms and compounds

    • -राजः

      1. the राजसूय sacrifice; क्रतु- राजेन गोविन्द राजसूयेन पावनीः (यक्ष्ये) Bhāg.1.72.3.
      2. a demon, goblin,
      3. The epithet of Ravaṇa; ऋणाद् बद्ध इवोन्मुक्तो वियोगेन क्रतुद्विषः Bk.8.12.

    • -ध्वंसिन् Masculine an epithet of Śiva (who destroyed Dakṣa's sacrifice.)-पतिः the performer of a sacrifice.

    • -पशुः a sacrificial horse.

    • -पुरुषः an epithet of Viṣṇu.

    • -फलम् The reward of a sacrifice, its object.

    • -भुज् Masculine a god, deity.

    • -राज् Masculine

    • क्रतुः kratuḥ

      1. कृ-कतु Uṇ.1.77
      2. A sacrifice; क्रतोरशेषेण फलेन युज्यताम् R.3.65; शतं क्रतूनामपविघ्नमाप सः 3.38; M.1.4; Ms.7.79.
      3. An epithet of Viṣṇu.
      4. One of the ten Prajāpatis; क्रतुं प्रजापतिमब्रुवन् Maitrī. Up.2.3; Ms. 1.35.
      5. Intelligence, talent.
      6. Power, ability.
      7. Plan, design, purpose; क्रतो स्मर कृतं स्मर Iśop.17; Bṛi. Up.5.15.1.
      8. Resolution, determination; यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते Bṛi. Up.4.4.5.
      9. Desire, will.
      10. Fitness, adequacy, efficiency.
      11. Deliberation, consultation.
      12. Inspiration.
      13. Enlightenment.
      14. Offering, worship; कामस्याप्तिं जगतः प्रतिष्ठां क्रतोरानन्त्यम- भयस्य पारम् Kaṭh.1.2.11; Personified, as married to क्रिया and father of 6 वालखिल्यs; क्रतोरपि क्रिया भार्या वालखिल्यानसूयत Bhāg.4.1.39.
      15. An Aśvamedha sacrifice (these senses are mostly Vedic).
      16. The month Āṣāḍha.
      17. Excess of fondness or liking.
      18. An organ Compare Greek kratos; Zend khratu.

    • -अर्थः Something that is meant to subserve the purpose of the sacrifice (Opposite of पुरुषार्थ quod vide, which see); पुरुषार्थे लक्षिते तद्विपरीतः क्रत्वर्थः इति क्रत्वर्थस्य लक्षणं सिद्धम् । ŚB. on MS.4.1.2.

    • -उत्तमः the राजसूय sacrifice.

    • -कर्मन् Neuter

    • -क्रिया a sacrificial ceremony.

    • -द्रुह्, -द्विष् Masculine

    In the Gita9·16

    अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाहमहमौषधम् ।

    ahaṁ kraturahaṁ yajñaḥ svadhāhamahamauṣadham, — I the ritual action, I the sacrifice, I the food-oblation, I the fire-giving herb, the mantra I, I also the butter, I the flame, the offering I. 9·16
    • क्रतुःkratuḥnominative singular of the masculine noun kratu (the ritual action).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under क

Part 17 of 20 कौर्म – क्रोडीकृAll parts
  1. क् – कटकटा
  2. कटकटापयति – कण्डुर
  3. कण्डूति – कन्युषम्
  4. कप् – करीष
  5. करीषंकषा – कलटम्
  6. कलत – कषि
  7. कषिका – कानिष्ठिकम्
  8. कानिष्ठिनेय – कार्कीक
  9. कार्ण – कासार
  10. कासिका – कुंश्
  11. कुक् – कुण्डिनम्
  12. कुण्डिना – कुलंभर
  13. कुलक – कूचिका
  14. कूज् – कृषाण
  15. कृषि – कोट
  16. कोटक – कौर्प्य
  17. कौर्म – क्रोडीकृ
  18. क्रोडीमुख – क्षर्
  19. क्षर – क्षोड
  20. क्षोणि – क्ष्वेल्