क्रमkramaA step, pace; त्रिविक्रमः; सागरः प्लवगेन्द्रेण क्रमेणैकेन लङ्घितः Mb.; Śi.12.18.
[क्रम-भावकरणादौ घञ्]
- A step, pace; त्रिविक्रमः; सागरः प्लवगेन्द्रेण क्रमेणैकेन लङ्घितः Mb.; Śi.12.18.
- A foot; (अपनेष्यति) असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिरिव क्रमैः Rām. 5.21.28.
- Going, proceeding, course; क्रमात् or क्रमेण in course of, gradually; कालक्रमेण gradually, in course of time; कालक्रमेण जगतः परिवर्तमाना Svapna., भाग्यक्रमः course or turn of fate; R.3.7,3,32.
- Performance, commencement; अविचार्य क्रमं न करिष्यति । इत्थमत्र विततक्रमे क्रतौ Śi.14.53.
- (a) Regular course, order, series, succession; निमित्तनैमित्तक- योरयं क्रमः &Sacute.7.3; Ms.7.24,.9.85,2.173,3.69. (b) Traditional order; Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)6. (c) Order of propriety; लोका- न्तरगतेनापि नोज्झितो विनयक्रमः Nāg.5.11. आत्मीयः पर इत्ययं खलु कुतः सत्यं कृपाया क्रमः । Tbe same. 5.2; Ku.5.32; प्रियवचन- निवेदनत्वरया क्रमविशेषो नावेक्षितः Pratijñā.
- Method, manner; वर्तस्व च सतां क्रमे Rām.2.25.2; नेत्रक्रमेणोपरुरोध सूर्यम् R.7.39.
- Grasp, hold; क्रमगता पशोः कन्यका Māl.3.13.
- A position of attack (assumed by an animal before making a spring); न मया क्रमः सज्जीकृत आसीत् Pt.4.
- Preparation, readiness; Bk.2.9.
- An undertaking, enterprize.
- An act or deed, manner of proceeding; कोप्येष कान्तः क्रमः Amaru.48,33.
- Particular manner of reciting Vedic texts, leaving at each time one word and taking up another; वेदैः साङ्गपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगाः Bhāg.12.13.1. चर्चागुणान् क्रमगुणांश्चापेक्ष्य भवति Mbh. on ParasmaipadaV.1.119.
- Power, strength; स ईश्वरः काल उरुक्रमोऽसौ Bhāg.7.8.9.
- Name of Viṣṇu.
Derived forms and compounds
-
-अनुसारः अन्वयः regular order, due arrangement.
-
-आगत, -आयात Adjective descended or inherited lineally, hereditary; क्रमायातोऽपि भूपतिः Pt.1.73,84;3.167... त्यक्त्वैश्वर्यं क्रमागतम् Nāg.1.4.
-
-उद्वेगः an ox.
-
-ज्यका, -ज्या the sine of a planet declination.
-
-पाठः the Karma reading.
-
-भङ्गः irregularity, -भाविन् successive.
-
-माला -रथः -लेखा -शठः -शिखा various kinds of क्रमपाठ.
-
-योगः succession, order; Ms.1.42.
-
-योगेन Indeclinable in regular manner; तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत Mb.1.132.78.
