श्रीमद्भगवद्गीताBhagavad Gītā · in the light of Sri Aurobindo, home
Sign in
ApteAll dictionariesSanskrit dictionaryDhātuPāṇiniConjugationDeclensionInflected formsParts of speechWord frequencyTree diagramAnalyzerRootsQuarter-verse indexMemorable linesNames

कोशःDictionaries

Apte Dictionary

V. S. Apte, The Practical Sanskrit–English Dictionary. Look up any word of the Gita in Devanagari, IAST or Harvard-Kyoto, or browse the headwords letter by letter.

Entry हरि

  1. हरिharia.Green, greenish-yellow; हरिता हरिभिः शष्पैरिन्द्रगोपैश्च लोहिताः Bhāg.1.2.11.

    [हृ-इन्]

    1. Green, greenish-yellow; हरिता हरिभिः शष्पैरिन्द्रगोपैश्च लोहिताः Bhāg.1.2.11.
    2. Tawny, bay, reddish-brown (कपिल); हरियुग्यं रथं तस्मै प्रजिघाय पुरंदरः R. 12.84;3.43.
    3. Yellow; महोरगवराहाद्य हरिकेश विभो जय Mb.6.65.52;3.42.7.

    Derived forms and compounds

    • -अश्वः

      1. Indra; हयाश्च हर्यश्वतुरंगवर्णाः Bhāg.8.15.5.
      2. Śiva.

    • -कान्त

      1. Adjective
      2. dear to Indra.
      3. beautiful as a lion.

    • -केलीयः the country called वङ्ग quod vide, which see

    • -केशः Name of Śiva; हरिकेशस्तथेत्युक्त्वा भूतानां दोषदर्शिवान् Mb.1. 17.11.

    • -गणः a troop of horses.

    • -गन्धम् a kind of sandal.

    • -गोपकः

      1. cochineal.
      2. Compound अक्षः a lion. ...... हर्यक्षसमविक्रमान् Śiva B.31.53.
      3. Name of Kubera.
      4. of Śiva; सशूलमिव हर्यक्षं वने मत्तमिव द्विपम् Mb.9.12.3.
      5. Name of an Asura (हिरण्याक्ष); एवं गदाभ्यां गुर्वीभ्यां हर्यक्षो हरिरेव च Bhāg.3.18. 18.
      6. (नम्) moonlight.
      7. saffron.
      8. the filament of a lotus.

    • -चापः, -पम् a rainbow.

    • -तालः

      1. (by some regarded as derived from हरित) a kind of yellow-coloured pigeon. (-लम्) yellow orpiment; अचल एष भवानिव राजते स हरितालसमान- नवांशुकः Śi.4.21; Ku.7.23,33; पारदं हारतालं च ...... Siva B.3.19; H. D.1. चन्दनः, नम् a kind of yellow sandal (the wood or tree); ततः प्रकोष्ठे हरिचन्दना- ङ्किते R.3.59;6.6; Ś.7.2; Ku.5.59.
      2. one of the five trees of paradise; पञ्चैते देवतरवो मन्दारः पारिजातकः । संतानः कल्पवृक्षश्च पुंसि वा हरिचन्दनम् ॥ Ak.
      3. (ली) the Dūrvā grass.
      4. a streak or line in the sky.
      5. Equivalent to हरितालिका (1).

    • -तालकः

      1. a kind of yellow-coloured pigeon.
      2. (कम्) yellow orpiment.
      3. a theatrical decoration.
      4. (यम्) the root Uśīra.
      5. a sort of sandal.

    • -प्रियः

      1. the Kadamba tree.
      2. a conch-shell.
      3. a fool.
      4. a madman.
      5. Śiva.

    • -द्रवः

      1. a green fluid.
      2. powder of the blossoms of the Nāgakeśara tree.

    • -द्रुः a tree.

    • -द्वारम् Name of a celebrated Tīrtha or sacred bathing-place.

    • -तालिका

      1. the third day of the bright half of Bhādrapada.
      2. the Dūrvā plant.

    • -तुंरगमः Name of Indra.

    • -दासः a worshipper or votary of Viṣṇu.

    • -दिनम् the 11th day (एकादशी) in a fortnight sacred to Viṣṇu.

    • -दिश् Feminine 'Indra's quarter', the east.

    • -देवः the asterism Śrāvaṇa.

    • -नेत्रम्

      1. the eye of Viṣṇu.
      2. the white lotus. (-त्रः) an owl.

    • -पदम् the vernal equinox.

    • -पर्णम् a radish.

    • -रिः

      1. Name of Viṣṇu; हरिर्यथैकः- पुरुषोत्तमः स्मृतः R.3.49.
      2. Name of Indra; प्रजिधाय समाधि- भेदिनीं हरिरस्मै हरिणीं सुराङ्गनाम् R.8.79;3.55,68.
      3. Name of Śiva.
      4. Name of Brahman.
      5. Name of Yama.
      6. The sun; एवं स्तुतः स भगवान् वाजिरूपधरो हरिः Bhāg.12. 6.73.
      7. The moon.
      8. A man.
      9. A ray of light.
      10. Fire.
      11. Wind; तासां तु वचनं श्रुत्वा हरिः परमकोपनः । प्रविश्य सर्वगात्राणि बभञ्ज भगवान् प्रभुः ॥ Rām.1.32.23.
      12. A lion; करिणामरिणा हरिणा हरिणाली हन्यतां नु कथम् Bv.1. 5,51.
      13. A horse; ततः कदाचिद्धरिसंप्रयुक्तं महेन्द्रवाहं सहसोपयातम् Mb.3.165.1; Śukra.4.946.
      14. A horse of Indra; सत्यमतीत्य हरितो हरींश्च वर्तन्ते वाजिनः Ś.1;7.7.
      15. An ape, a monkey; व्रयर्थं यत्र कपीन्द्रसख्यमपि मे वीर्यं हरीणां वृथा Ubbayapada (Parasmaipada and Atmanepada)3.45; शत्रुर्वर्जधरात्मजेन हरिणा घोरेण घानिष्यते Mv. 4.6; R.12.57.
      16. The cuckoo.
      17. A frog.
      18. A parrot.
      19. A snake.
      20. The tawny green or yellow colour.
      21. A peacock.
      22. Name of the poet Bhartṛihari.
      23. The sign of the zodiac, Leo.
      24. An organ of sense (इन्द्रिय); युक्ता ह्यस्य हरयः शता दशेति Bṛi. Up.2.5. 19.

    • -वल्लभा

      1. Lakṣmī.
      2. the sacred basil.

    • -वासरः 'Viṣṇu's day', the eleventh day of a lunar fortnight (एकादशी).

    • -लोचनः

      1. a crab.
      2. an owl.

    • -वंशः Name of a celebrated work by Vyāsa supplementary to the Mahābhārata.

    • -वर्षः Name of one of the nine divisions of Jambudvīpa.

    • -प्रिया

      1. Lakṣmī.
      2. the sacred basil.
      3. the earth.
      4. the twelfth day of a lunar fortnight.

    • -बीजम् yellow orpiment.

    • -भक्तः a worshipper of Viṣṇu.

    • -भुज् Masculine a snake.

    • -मन्थः, -मन्थकः a chick-pea; Śukra.4.969.

    • -मेधः, -मेधस् Masculine Name of Viṣṇu; नमो विशुद्धसत्त्वाय हरये हरिमेधसे Bhāg.4.3.24;11.29.45.

    • -रोमन् Adjective having fair hair on the body, very young; सुवर्णशिरसोऽप्यत्र हरिरोम्णः प्रगायतः Mb.5.11. 12 (com. हरिरोम्णः अपलितस्य नित्यतरुणस्येत्यर्थः).

    • -वाहनः

      1. Garuḍa.
      2. Indra.
      3. Name of the sun. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedदिश् Feminine the east; अलकसंयमनादिव लोचने हरीत मे हरिवाहनदिङ्मुखम् V.3.6.

    • -वीजम् yellow orpiment.

    • -शरः > an epithet of Śiva (Viṣṇu having served Śiva as the shaft which burnt down 'the three cities' or cities of the demon Tripura).

    • -सखः a Gandharva; सपदि हरिसखैर्वधूनिदेशाद्ध्वनितमनो- रमवल्लकीमृद्गैः Ki.1.18.

    • -संकीर्तनम् repeating the name of Viṣṇu.

    • -सुतः, -सूनुः Name of Arjuna.

    • -हयः

      1. Indra; रक्षसां रुवतां रावं श्रुत्वा हरिहयानुजः Rām.7.7.41; हरिहयाग्रसरेण धनुर्भृता R.9.12.
      2. the sun.
      3. Name of Skanda.
      4. of Gaṇeśa.

    • -हरः

      1. a particular form of deity consisting of Viṣṇu and Śiva conjoined; see हरेश्वरः. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedआत्मकः
      2. the rain-bow; कथमवलोकयेयमधुना हरिहेतिमतीः (ककुभः) Māl.9.18.
      3. the discus of Viṣṇu. denotes that the rest of the word under consideration is to be suppliedहूतिः the ruddy goose; हरिहेतिहूति मिथुनं पततोः Śi.9.15.
      4. Name of Garuḍa.
      5. of Śiva's bull.

    • -हेतिः Feminine

    In the Gita11·918·77

    एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः ।

    evamuktvā tato rājanmahāyogeśvaro hariḥ, — Sanjaya said:- Having thus spoken, O King, the Master of the great Yoga, Hari, showed to Partha His Supreme Form. 11·9
    • हरिःhariḥnominative singular of the masculine noun hari (Lord Krishna who steals away the miseries or sins of all beings).
    • हरेःhareḥgenitive singular of the masculine noun hari (Lord Krishna).
    Source: ApteSearch all dictionariesAnalyse the word

Browse by letter

Headwords under ह

Part 1 of 5 ह – हवित्रीAll parts
  1. ह – हवित्री
  2. हविष्मत् – हितक
  3. हिन्ताल – हेम्य
  4. हेय – ह्लादनम्
  5. ह्लादित – ह्वे